Rusya-Türkiye ilişkileri

Son 20 yılda, Türk-Rus ilişkileri dikkate değer gelişmelere sahne oldu. Aralarında yaşanan gerginliklere rağmen, bunlardan en önemlisi Suriye devriminin farklı vizyonları, 2015’in sonlarında Türkiye’nin bir Rus askeri savaşçısına düşmesi, Rus Ankara büyükelçisinin suikastı ve son olarak İdlib ve Libya meselesi 2020, bir kaç alanda ilişkileri gelişti.

2000 yılından itibaren gelişmeye başlayan iki ülke arasındaki ilişkiler, Başkan Vladimir Putin’in Rusya’da iktidara gelmesinden bu yana yeni bir aşamaya girdi,aynı zamanda Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Türkiye’de yönetilmesi ile ilişkileri daha ivmesi arttı 2002. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki karşılıklı ziyaretlerle kayda değer bir olumlu gelişmeye tanık oldu. Bu ziyaretler, çeşitli alanlarda işbirliğinin artırılmasına ve giriş vizelerinin iptal edilmesinin yanı sıra, ekonomik ve ticari borsaların ve ortak girişimlerin seviyesinin yükseltilmesine katkıda bulunmuştur, iki taraf arasındaki ticaret hacmi 2016 yılında 4,5 milyar dolardan şimdi 25 milyar dolara yükseldi.

Rusya’nın Türkiye için önemli bir doğal gaz kaynağı olması nedeniyle enerji işbirliği de yüksek seviyelere yükseldi. Rusya ise nükleer enerji projeleri ve Rus gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacak olan Türkiye stream hattı gibi Türkiye’de enerji projeleri inşa etmek için çalışmaktadır. Ayrıca, askeri ve istihbarat işbirliği alanında ilişkilerde bir gelişme olmuştur. Türkiye 2019de,  Amerika yaptırımlar tehditlere reğeman Rüsyeden S-400 sayı sistemini satın aldı.

Ancak, 2008 yılında Gürcistan’a Rus askeri müdahalesi ve Ukrayna’daki olaylar ve 2014 yılında Kırım ilhakının ardından Türk-Rus ilişkileri gerildi[1]. Türkiye, Rusya’nın askeri müdahalesini ve Kırım’ı ele geçirmesini eleştirdi, ancak Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) geri kalanı gibi Moskova’ya yaptırım kararına uymadı[2]. Suriye devrimi, özellikle Rusya’nın askeri müdahalesinden sonra ve Rus savaş uçağının Türkiye tarafından düşmesinden sonra Ankara ve Moskova arasında bir siyasi gerilim arenası oluşturdu.

 2016 yılında, Türkiye’deki başarısız darbe girişiminden sonra, Rusya darbe girişiminin ilk saatlerinden itibaren Türk hükümetini destekledi, sonra iki taraf arasındaki ilişkiler büyük bir ivme kazandı ve daha sonra ilişkiler, iki ülke ve çeşitli alanlarda artan koordinasyon ve işbirliği[3]. Daha sonra ilişkiler bir miktar gerilime sahne oldu, ancak Suriye sorunu ya da başka herhangi bir konuda iki taraf arasında sürekli olarak yapılan telefon görüşmeleri ve diplomatik gruplar, iki tarafı tatmin eden çözümlere ulaşabildi,  örneğin, Idlib sorunu 2020.

Rus-Türk ilişkileri birkaç gerginlik yaşadı, ancak son yılların olayları bize iki ülke arasında tamamen durmayan stratejik bir ittifak olduğunu teyit etmemizi söylediklerinden kopmadılar. Rus-Türk ilişkileri söz konusu olduğunda mümkün değildir.

Dünyada, Orta Doğu bölgesi (Suriye-Libya) dahil olmak üzere Rus-Türk çıkarlarının iç içe geçtiği coğrafi bölgeler ve diğer dosyaların bulunduğunu belirtmek önemlidir, ancak iki ülke arasında çeşitli konularda büyük bir koordinasyon ve ortak işbirliği ile birlikte, Rus ve Türk liderleri, her iki ülkenin çıkarları için aralarında daha fazla işbirliği sağlamak için farklılıklardan kaçınmanın öneminin farkındalar.

Son olarak, dini faktör de dahil olmak üzere mevcut tüm güç araçlarının kullanıldığı iki ülke arasındaki rekabetin varlığına rağmen, gelecekte iki ülke arasında çatışma veya doğrudan karşı karşıya gelme olasılığını tanımak zordur. İki ülke arasındaki rekabet aralarında bir çatışmaya dönüşmeyecek, aksine Türk ve Rus ilişkileri özellikle ekonomi ve enerji alanında daha fazla gelişme eğilimindedir. Türk ve Rus ilişkileri, büyük krizlerle serpiştirilmesine rağmen yakındır.


[1] Saif Muhammad, “Türk ve Rus ilişkileri ilerliyor” (Semt Siyasi ve Medya Araştırmaları Merkezi, Al-Hiwar Dergisi, Sayı 12, 17 Mart 2015).

[2] Hisham Mahmoud, ekonomik çıkarlar Avrupa’ya Rusya’ya karşı yaptırımları engelliyor, ekonomik, No. 7454, 9/3/2014.

[3] Jawad al-Hindawi, Syria, the region and the European Union after the downing of the Russian plane, Journal of Strategic Research, Baladi Center for Strategic Studies and Research, No. 11, 2016, p. 282.